به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از گاردین، اهالی مد سریعتر از همه این موج را شکار کردهاند؛ برند لاکچری دیور از کیفهای جدید مدل Book Tote خود با نقش جلد شاهکارهای ادبی جهان مانند «اولیس» و «دراکولا» رونمایی کرده است. کوچ (Coach) با همکاری انتشارات پنگوئن، آویزهای کیفی مینیاتوری تولید کرده که نسخههای واقعی و کاملاً خوانا از کلاسیکهایی چون «عقل و احساس» هستند. برند میو میو باشگاه ادبی راه انداخته و شانل هم رویدادهای گفتگومحور «دیدارهای ادبی» را میزبانی میکند.
حالا به ما میگویند اهل مطالعه بودن جذاب است! مجله مطرح i-D اخیراً در مقالهای درباره مجله ادبی Whitney Review در نیویورک، تیم تحریریه آن را «اهالی قلم جذابی که در حال دگرگون کردن نقد ادبی هستند» نامید. بنیانگذار این نشریه، مجله خود را «جذاب، غافلگیرکننده و سرسخت» و منتقدانش را «کنجکاو و زیبا» توصیف میکند؛ ادعایی که عکسهای ژورنالیستی همراه مقاله نیز آن را تأیید میکنند؛ جایی که منتقدان ادبی بیشتر شبیه مدلهای روی صحنه به نظر میرسند تا پژوهشگران کتابخانهای!
اما این موج زیباییشناسانه با واکنشهای متفاوتی در فضای مجازی روبهرو شده است. کامنتهای زیر پست اینستاگرام مجله i-D پر از تردید است؛ کاربری نوشته: «این خودِ تعریف پوچی و سطحینگری است» و دیگری کنایه زده: «ظاهراً هیچ جایی برای اهالی قلم معمولی نیست، فقط جذابها حق ورود دارند!». آیا باید به این مد شدن ناگهانی مطالعه با نگاهی تردیدآمیز نگریست؟
سرمایهگذاری روی ذائقه به جای خانه!
سیهام نایک، نویسنده و فعال فضای مجازی، ریشه این جذابیت جدید را در فشارهای اقتصادی کمرشکن روی نسل جوان میداند: «نسل زد نسلی است که احتمالاً هرگز توانایی خرید خانه را نخواهد داشت؛ بنابراین ما تصمیم گرفتهایم روی "ذائقه و سلیقه" سرمایهگذاری کنیم. شما کتابهای خاص، مجلات نایاب و کالاهای هنری میخرید تا تمایز خود را از بقیه نشان دهید یا سبک زندگیتان را به رخ بکشید.»
از سوی دیگر، باشگاههای کتاب سلبریتیها مثل دوآ لیپا، کایا گربر و ریس ویترسپون مشوق این جریان هستند. آنها آثار نویسندگانی را پررنگ میکنند که محتاج چنین پلتفرمهای میلیونی هستند. نایک میگوید: «این روند بسیار خوب عمل میکند، اما متأسفانه نشاندهنده واقعیت تلخ عصر ماست؛ اینکه یک موضوع تنها زمانی در فضای آنلاین ارزش به اشتراکگذاری دارد که شما بر اساس معیارهای رایج، ظاهری جذاب داشته باشید.»
تمرکز بر اینکه یک فرد هنگام کتاب خواندن چه استایلی دارد، به جای اینکه چه مواجهه انتقادی و عمیقی با متن برقرار کرده، ناخواسته یک دیوار انحصارطلبانه جدید دور فرهنگ ادبی میکشد: برای ورود به دنیای ادبیات، اول باید خوشتیپ باشید!
لاکچری جدید یا نجات از اعتیاد دیجیتال؟
ریشه اصلی این ترند را باید در «بوکتاک» (BookTok) و «بوکستاگرام» جستجو کرد؛ جایی که کاربران فریمهای فوقالعاده زیبایی از گوشههای دنج مطالعه، قفسههای شیک و نسخههای نفیس کتاب به نمایش میگذارند.
سول نویا، از فعالان عرصه کتاب در اینستاگرام، این موج را اتفاقی کاملاً مثبت میداند: «این یک تغییر بسیار خوشایند در برابر کلیشههای قدیمی است که کتابخوانها را افرادی خستهکننده، منزوی یا عجیبوغریب نشان میداد؛ بهویژه در شرایطی که بخش عظیمی از جامعه اصلاً برای سرگرمی کتاب نمیخوانند.» بر اساس نظرسنجی مؤسسه YouGov در ژانویه گذشته، ۴۰ درصد از مردم بریتانیا در طول یک سال کامل حتی یک کتاب نخوانده و به هیچ کتاب صوتی گوش نداده بودند!
نویا ادامه میدهد: «مطالعه تفکر انتقادی و همدلی را تقویت میکند؛ دو ویژگی حیاتی که جامعه امروزی شدیداً به آنها نیاز دارد. از این منظر، ترند شدن مطالعه عالی است. اما متأسفانه نگاه صرفاً زیباییشناسانه، مطالعه را به یک ابزار مصرفگرایی و "نمایشِ زیرپوستیِ ثروت" تبدیل میکند. داشتن یک کتابخانه بزرگ و زیبا یعنی شما هم پول کافی برای خرید کتابها را داشتهاید و هم متراژ خانه مناسبی برای نگهداریشان!»
با این همه، در روزگاری که نسل جوان خسته از دنیای آنلاین به دنبال راههایی برای بازگشت به دنیای واقعی و آنالوگ است، داشتن الگوهایی که خواندن را تبلیغ کنند غنیمت است. دیانا کلاف، از فعالان بوکستاگرام میگوید: «ترجیح دادن رسانههای سنتی به نمایشگر گوشی، چیزی است که باید با افتخار آن را نشان دهیم و حس خوبی به آن داشته باشیم. ژست گرفتن با واژهها و کتاب، لذت مطالعه را عمومی میکند و این باور را که کتابخوانی یک رفتار انزواطلبانه است میشکند. مد شدن مطالعه در نهایت خوانندگان بیشتری تربیت میکند و این هرگز اتفاق بدی نیست.»
در نهایت، سیهام نایک نگاه محتاطتری دارد: «خوشحالم که مردم دوباره کتابخوانها را آدمهای باکلاسی میدانند، اما آیا این فقط یک موج زودگذر است و سال آینده قرار است همین ژستها را مسخره کنیم؟ هیچکس نمیداند!»
